डा. विधुप्रकाश कायस्थ
नेपाःया राजनीति न्ह्याबलें गतिशील व अप्रत्याशित जुइगु याः । लिपांगु इलय् नेपाःया राजनीतिइ न्हूगु समीकरणं सत्ताया दबूयात च्यालेन्ज यानाच्वंगु दु । विशेष यानाः सत्तारूढ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले) व नेपाली कांग्रेसया प्रभावशाली नेतात विद्या भण्डारी व शेखर कोइरालां थःथःगु पार्टीया नेतृत्वयात च्यालेन्ज यानाच्वंगु दु । इमिसं न्हूगु मोर्चा चाय्केगु कुतः यानाच्वंगु दु । थ्व कुतलय् विपक्षी नेतात पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ व माधवकुमार नेपालया समर्थन दुगु चर्चा दु ।
न्हूगु समीकरणया पृष्ठभूमि
न्ह्यवंनिसें नेपाःया राजनीति छुं सीमित नेतातय् दथुइ चिरिबायाः वयाच्वंगु खः । एमालेय् केपी शर्मा ओली व नेपाली कांग्रेसय् शेरबहादुर देउवाया नेतृत्वं न्ह्यवंनिसें पार्टी व देशया राजनीतिइ प्रभाव यानाच्वंगु खः । तर थ्व नेतातय् कार्यशैली व सत्ताकेन्द्रित नीतिं यानाः पार्टीदुने व पिने असन्तुष्टि ब्वलनाच्वंगु दु । थ्व असन्तुष्टिया परिणामस्वरूप न्हूगु समीकरणया चर्चा न्ह्यब्वल ।
पूर्वराष्ट्रपति विद्या भण्डारीया एमालेय् प्रभाव ब्वलना वयाच्वंगु खः । भण्डारीं पार्टी दुने असन्तुष्ट समूहयात छगू यायेगु व न्हूगु नेतृत्वया सम्भावना न्ह्यःने ब्वयेगु कुतः याःगु खः । नेपाली कांग्रेसया नेता शेखर कोइरालां नं पार्टी सभापति देउवाया नेतृत्वय् परिवर्तनया आवश्यकताय् जोर बियाच्वंगु खः । थ्वहे दथुइ नेतात प्रचण्ड व माधव नेपालनापं भेटघाट व छलफल तीव्र यानाः न्हूगु गठबन्धनया सम्भावनायात बल बियाच्वंगु दु ।
थ्व समीकरण गुकथं वनाच्वंगु दु ?
थ्व न्हूगु समीकरणया ल्यूने आपालं कारणत दु । न्हापांगु, सत्तारूढ दलया नेतृत्वय् ब्वलनाच्वंगु असन्तुष्टि । ओली व देउवाया नेतृत्वय् पार्टी दुने व पिने प्रश्न ल्ह्वनावयाच्वंगु खः । सत्ताकेन्द्रित व गठबन्धनय् आधारित राजनीतिं जनताया अपेक्षा पूमवंगुलिं आलोचना जुयाच्वंगु खः । शेखर कोइरालां तःक्वःमछि कांग्रेसयात जनताप्रति उत्तरदायी यायेमाः व पारदर्शी नेतृत्वया आवश्यकता दुगु धयाच्वंगु खः ।
पार्टी दुनेया आन्तरिक गुटबन्दी । एमालेय् विद्यां थःगु प्रभाव ब्वलनाच्वंगु खनाच्वन, भण्डारीं पार्टीया न्हापाया नेतृत्वयात च्यालेन्ज यायेगु रणनीति कयाच्वन । कांग्रेसय् कोइरालां नं युवा नेतातय् समर्थनय् देउवायात टक्कर बीगु कुतः यानाच्वंगु खः । कोइरालाया समूहलयात युवा नेताय् गगन थापाया जक समर्थन दु, मुक्कं पार्टीइ परिवर्तनया चाहना यानाच्वंगु दु ।
विपक्षी नेतातय् रणनीति, प्रचण्ड व माधव नेपालं नं वर्तमान सत्ता गठबन्धन (ओली–देउवा) यात कमजोर यायेगु न्हूगु मोर्चा चाय्केगु अवसर खनाच्वन । इमिसं विद्या भण्डारी व शेखर कोइरालायात समर्थन यायेगु, न्हूगु गठबन्धन दय्केगु सम्भावना खनाच्वंगु खः । थ्व गठबन्धनं सत्तारूढ नेतृत्वलिसें देशया राजनीतिक दिशायात नं परिवर्तन यायेमाः ।
समीकरणया मुख्य पात्रत :
• विद्या भण्डारी : पूर्वराष्ट्रपति भण्डारी एमालेया प्रभावशाली नेतृ खः । भण्डारीं पार्टी दुने असन्तुष्ट समूहयात छथाय् हयाः न्हूगु नेतृत्वया सम्भावना नापं सक्रियता क्यनाच्वंगु दु । भण्डारीया प्रभाव व अनुभवं थ्व समीकरणयात बः बियाच्वन ।
• शेखर कोइराला : नेपाली कांग्रेसया नेता कोइरालां पार्टी दुने परिवर्तनया माग यानाच्वंगु खः । कोइरालां युवा नेतातय् समर्थनय् देउवायात च्यालेन्ज यायेगु व न्हूगु नेतृत्वया आवश्यकता क्यनाच्वन ।
• प्रचण्ड व माधव नेपाल : विपक्षी नेतात प्रचण्ड व माधव नेपालं थ्व समीकरणय् सहयोगीया भूमिका क्यनाच्वंगु खः । इमिसं सत्तारूढ गठबन्धनयात कमजोर यायेगु व थःगु प्रभाव ब्वलंकाच्वनेगु निंतिं थ्व अवसरया उपयोग यायेगु स्वयाच्वन ।
सत्ता परिवर्तनया सम्भावना :
थ्व न्हूगु समीकरणं नेपाःया राजनीतिइ तःधंगु प्रभाव न्ह्यब्वइगु खनेदु । न्हापांगु, थ्व सत्तारूढ गठबन्धन (ओली–देउवा) यात कमजोर यायेमाः । यदि विद्या भण्डारी व शेखर कोइरालां प्रचण्ड व माधव नेपालया समर्थनय् न्हूगु गठबन्धन यायेगु खःसा, थ्व सत्ताया खेलय् तःधंगु परिवर्तन वय्केमाः ।
थ्व समीकरणं पार्टीया आन्तरिक लोकतन्त्रयात बल्लाकेमाः । विशेष यानाः, नेपाली कांग्रेसय् शेखर कोइरालाया सक्रियतां युवा नेतातयत् अवसर बीगु व पार्टीइ न्हूगु ऊर्जा बीेमाः ।
थ्व समीकरणं जनताया विश्वास त्याकेमाः । सत्तारूढ नेतृत्वय् भ्रष्टाचार, अकर्मण्यता व सत्तालोलुपताया आरोप लानाच्वंगु इलय् न्हूगु समीकरणं जनताया अपेक्षा सम्बोधन यायेमाः ।
चुनौतित :
थ्व समीकरण शुरु यायेत व कायम यायेत चुनौतित दु । थीथी पार्टी व विचारधाराया नेतातय्त छगू थासय् हयेगु अःपु मजू । प्रचण्ड, माधव नेपाल, विद्या भण्डारी व शेखर कोइरालाया थःथःगु स्वार्थ व एजेन्डा दुगुलिं सहमति जुइगु कठिन खनेदु । सत्तारूढ नेतृत्व (ओली व देउवा) यात सत्ताच्यूत यायेगु अःपु मजू । इमिसं थःगु प्रभाव व सत्ता बचे यायेगुया निंतिं थीथी रणनीति ज्वनीगु खनेदु । थुकिं थ्व समीकरणयात कमजोर याइगु सम्भावना दु ।
जनताया विश्वास त्याकेत थ्व समीकरणं पूर्ण समावेशीया ठोस योजना व परिणाम क्यनाच्वनेमाः । केवल सत्ताया खेलय् केन्द्रित जुइबलय् थ्व समीकरण सफल जुइमखु । जनतां परिवर्तनया अनुभूति यायेमाः । •
