चुनावलिपा न्हूगु सरकारनापं जिपिं भचा सशक्त रुपं हे न्हूगु नीति नियम हयेगुलिइ पहल यायेत कुतः यानाच्वनागु दु । – किरणभाई वज्राचार्य

थौंकन्हे छि छु छु संघसंस्थाय् आवद्ध जुयाः ज्या यानाच्वनादियागु दु ?
थौंकन्हे जि थःगु व्यवसायबाहेक विशेष यानाः सुनचाँदी व्यवसायलिसे स्वापू दुगु नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघय् महासचिव, ललितपुर सुनचाँदी व्यवसायी संघय् सल्लाहकारनापं पूर्व अध्यक्ष जुयाः मुख्यरुपं ज्या यानाच्वनागु दु धाःसा मेमेगु यक्व संघसंस्थालिसे आवद्ध जुयाः नं ज्या यानाच्वनागु हे दु ।

थौंकन्हे अप्रत्यासित रुपं लुँवहया भाः छक्वलं थाहांक्वाहांं जुयाच्वंगुया कारण छु खः ?
थ्व मुख्यरुपं भूराजनीतिक तनावं यानाः हे खः । मेगु अमेरिकाया राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पया कारणं यानाः खः । ट्रम्पया थीथी नीति, थीथी देसय् कब्जा यायेगु थें यानाः ज्या यानाच्वंगु अवस्था अले डलरया कारणं नं खः । अमेरिकी डलरयात यक्व देसं विस्थापित यायेत स्वयाच्वंगु दु गुकिं यानाः डलरयात वांछ्वयाः लुँ कयाच्वंगु दु । थुकिं यानाः नं लुँया भाः थाहां वनाच्वंगु खः । मेगु अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पं फेडरल बैंकय् न्हूम्ह एमडी केभिन वास हःगु दु । थ्व नियुक्तिलिपा वं डलरयात प्रमोसन यायेगु निंतिं नीतिगत रुपं थीथी योजनात गथेकि बैंकया ब्याजदर म्हो जुयाच्वंगुयात अप्वय्केगु धाःगु दु । गुकिं यानाः लुँ मियाः बैंकय् ध्यबा तयेयंकेगु व शेयरय् लगानी याइपिं नं अप्वयावल । अले लुँया भाः कुहां वन । उकिं भाः थाहांकुहां जुयाच्वंगु खः । थुकिया कारण विश्व राजनीतिया असर खः धाःसा थुकी अमेरिकाया भूमिका यक्व हे दु । थुकिं भचा ताःहाकःगु हे ई काइगु खनेदु ।

थथे भाः थाहांक्वाहां जुइबलय् छिकपिनिगु व्यवसायलय् गज्याःगु असर लानाच्वंगु दु ?
थुकिं यक्व हे असर लानाच्वंगु दु । छाय्धाःसा भाः थाहां वँवं लुँया भाः ३ लाख ४० हजारतक थ्यन धाःसा कुहां ववं २ लाख ६८ हजारतक थ्यंगु दु । थुकिं यानाः बजारय् लुँया अभाव थें जूवंगु दु । बैंकतय्सं नं इलय् हे लुँ झिकेयाना मबिल । अले बैंकय् दुगु लुँ नं फुनावल, न्हूगु लुँ मवःगु अवस्थाय् बजारय् अभाव जुल । अथे हे वहया भाः नं ७५०० तक थ्यंगु खः तर कुहां ववं ५००० तक नं थ्यन । करीब करीब २५०० तक म्हो जुल । भाः थाहांवंबलय् न्याःपिं थौं तसकं मर्काय् लानाच्वंगु दु । थौंकन्हे उचित मुनाफा दइ धकाः लुँवहलय् लगानी याइपिं नं यक्व दयावल । थ्व नं छगू चुनौतिया ज्या खः । उकिं लुँवहया बजार अध्ययन मयायेकं परिस्थिति दक्व थुइकाःसीकाः जक लगानी यायेमाःगु जुयाः थ्व भचा थाकुगु हे परिस्थिति जुयाच्वंगु दु ।
उकिं न्हापा स्वयां ला ह्रासय् वयाच्वंगु अवस्था दु । छगू ला लुँया भाः नेपालीतय्गु क्यापासिटि स्वयां यक्व हे थाहां वन । झीथाय् आर्थिक मन्दी थें जुयाच्वंगु इलय् लुँया भाः ३ लाख व वहया भाः ५ हजारं नाघेजूबलय् गुगु रुपं न्हापाया ब्याहाया सिजनय् छगू परिवारं १०–१५ तोलाया तिसा ज्वलं दय्कीगु खः आः वयाः ३/४ तोलां गाकाच्वंगु जुयाः व्यापारय् यक्व हे असर लानाच्वंगु दु ।

लुँया भाः थुकथं थाहां वनीबलय् थुकें सुरक्षाया विषय नं तसकं चुनौति खनेदु, थुकिया बारे छिकपिनिगु संघया धारणा छु दु ?
सुरक्षाया ला तसकं हे चुनौति जूगु दु । लुँया भाः लभभग ३ लाख नाघे जुयाच्वंगु जुल । ३/४ तोला जक जुइबलय् हे १०/१२ लाख जुइधुंकल । उकिं सुरक्षाया थ्रेट यक्व हे दयाच्वंगु जुल । उकिसनं उखुन्हु आन्दोलन जूबलय् जेलं बिस्युंवंपिं कैदीत व हतियार नं पिने हे लानाच्वंगुलिं अपराधिक घटनात यक्व हे जुयाच्वंगु जुल । त्वाःत्वालय् बाइक, गजू, चुकू आदि खुयाःयंकेगु घटनात नं यक्व जुयाच्वंगु दु । थुकिसनं लुँवहया विषय ला झन हे संवेदनशील जुल । उकिं व्यवसायीपिन्त पसलय् च्वनीबलय् निम्हप्यम्ह च्वँ, याकःचा च्वनेमते, सुरक्षा निकायनापं सहलह ब्याकि, अलार्म सिस्टम, सीसी क्यामरा लगायत छुं नं यायेमाःगु दक्व सुरक्षाया व्यवस्था अपनेया धयाच्वनागु दु । छाय्धाःसा ज्यू ज्यानया हे समस्या दु उकिं व्यवसाय स्वयां व्यवसायीपिं बचेयायेगु निंतिं झीपिं तसकं सतर्क जुइमाःगु ई वःगु दु ।
थुकियात कयाः नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघया देय्न्यंक ८४ गू जिल्ला नगर संघ दु । थ्व दक्वयात सर्कुलर यानाः थ्व परिस्थितिइ सतर्क जु, विशेष यानाः व्यवसायीपिन्त प्रशिक्षित यायेगु, प्रहरी प्रशासन, CDO नापं समन्वय यानाः कार्यक्रम यायेगुलिइ ध्यान ब्यु धकाः पटक पटक धयाच्वनागु दुु, अले पासापिं वनाः नं यानाच्वंगु दु । अय्सां आः चुनावया ई न्ह्यःने वयाच्वंगु जुयाः वय्कःपिं नं भचा लिमलाःगु अवस्थाय् दु । उकिं व्यवसायीपिं थःहे सचेत जुयाः पसलय्, ज्यासलय् गुकथं सुरक्षित जूसा जी, म्यानपावर खटेयानाः, गार्ड तयाः, साइरन तयाः, सीसी क्यामरा, त्वाःत्वालय् सामुहिक सुरक्षा गार्ड तयाः जिल ला न्ह्याथे यानाः नं सुरक्षित जुयादीत जिं इनाप यानाच्वना ।

सरकारं २% या विलासिता कर तःगुलिइ छिकपिनिगु यक्व संघर्षलिपा सरकारनापं सहमति जुल धइगु न्यनेदत तर कार्यान्वयन जुइमफुगु खः वा सहमति हे मजूगु खः ?
थगुनेया बजेटय् सरकारं २% धकाः तप्यंक सुन तथा सुनका गहना धयातःगु दु । सुन धायेबलय् बैंकं होलसेलरय् न्यायेबलय् २%, अले पसलेतय्त मीबलय् २%, पसलेतय्सं ग्राहकपिन्त मीबलय् २% अले दक्व यानाः ६% लगे जुइगु, अझ कारखाना मार्फत् व्यवसायीपिन्सं न्यायेबलय् थप २% यानाः ८% तक लगे जुइगु । अले थुकिया विरोधय् करीब लच्छितक आन्दोलन जुल । अले तत्कालिन केपी सरकारया पालय् छिमित आःयात २% जक हे यायेफइ । २% नं कम गुगुं हालतय् नं यायेफइमखु, न्ह्याक्व आन्दोलन याःसां यायेफइमखु छाय्धाःसा नेपाः ग्रे लिष्टय् लानाच्वंगु दु । अले ट्राकिंग सिस्टम जिमिसं हयेमाः । थ्व धइगु व्यवसायीपिन्सं कर पुल कि गुलिसिनं गुलि मिल, गनं वल धइगु श्रोत खुलेजुइगु जुयाः थ्व हटेयाये फइमखु धकाः लिसः बिल । अले उबलय् स्वंगू महासंघत नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघ, नेपाल रत्नआभूषण महासंघ व नेपाल हस्तकला महासंघं आःयात ठिक जू, झी सेफल्याण्डिंग ला जुइ हे माल धयाः २% पुलेगुलिइ सहमति जूगु खः । उगु इलय् २ लाख हे मथ्यंगु लुँया भाः आः ३ लाख नाघेजूबलय् तसकं अन्यायया महसुस जुल । अले जिपिं उखुन्हुतिनि हाकनं अर्थ मन्त्रालयय् वनाः थ्व २% नं यक्व हे जुल । थ्व ला खारेज हे यायेमाः धकाः धया, तर वय्कःपिन्सं खारेज हे याये फइमखु बरु थुकियात घटे यानाबी, आःयात बच्छि निं यानाबी धइगु खँ वल ।

सरकारं नगद कारोबारय् सीमा तोकेयायेधुंकाः छिकपिनिगु ज्याय् गज्याःगु असर लानाच्वंगु दु ?
थ्व नं तसकं अन्याय हे खः । न्हापा १० लाखतकया नगद कारोबार यायेदुगु थासय् आः वयाः ५ लाख व वस्वयां च्वय् जूसा नगद कारोबार यायेदइमखु । चेकं हे यायेमाः । QR नं सीमित जक यायेज्यू । IPS वा विद्युतीय माध्यमं यायेमाः धाःबलय् तसकं थाकुल । डेढ दुई तोलाया ज्या यायेबलय् ५ लाख नाघेजू, अले Cash ज्वनावःपिन्त लितछ्वयेमाःगु अवस्था दु । अले इमिसं झीत जरीवाना पुइकीगु जुल । उकिं थ्व तसकं अव्यावहारिक जुल धकाः नेपाल राष्ट्र बैंकय् वनाः खँ ल्हानाःवयेधुन । वय्कःपिं हटे यायेगुलिइ ला मानेमजू । छाय्धाःसा नेपाः ग्रे लिष्टय् लानाच्वंगुलिं ब्लाक लिष्टय् वनीगु सम्भावना यक्व दु । उकिं इण्डियाय् नं २ लाखतकया नगद कारेबार जुइगु नं उद्घाहरण बिल । बरु QR य् लिमिटेसन बढे यानाबी, ३ लाखया थासय् १० लाख यानाबी धकाः धाल । मेगु बैंकिंग प्रणालीइ नं सीमा बढे यानाबी अले चेक बाउन्स जुइगु समस्याय् नं तत्काल कारबाही यायेगु व्यवस्था यानाबी धकाः आश्वासन बियाहल । तर व्यवहारय् गुलितक लागु जुइ व ला स्वये ल्यं दनि ।

थुकथंया थीथी परिवर्तन जुयाच्वंगु इलय् छिकपिनिगु थौंकन्हेया मुख्य समस्या छु खः ?
आःया सरकार जेनजीया सरकार चुनावी सरकार जूगुलिं नीति नियम छुं हे परिवर्तन यायेमफु । विलासिता कर, कोटा, बैकिंग प्रणाली, भन्सार दरया बारे नं अर्थमन्त्री नापलानाः खँ ल्हायेधुन । भन्सार करय् इण्डियाय् ६% झीथाय् १०%, लगभग ४% पाः । थ्व धइगु १२/१३ हजार तोलाय् फरक जू । जिं न्यनागु ला बोर्डर साइडय् च्वंपिन्सं ला इण्डियाय् वनाः तिसा दय्कःवनीगु, छाय्धाःसा छगू तोलाय् ४% ला झीथाय् स्वयां भाः कम जुल । अले अन मास प्रोडक्सन जुइगु जुयाः ज्याला व जर्ती नं कम जुइगु जुल । इमिसं नं बोर्डरय् वयाः पसः तःवल । उकिं समस्यात यक्व दु । भन्सार दर ला तत्काल हे कम यायेमाःगु दु । इण्डियाय् व झीथाय् बराबर जक याःसां ६% जुइबलय् ग्राहकतय्त १२/१३ हजार भाः घटेजुइ । मेगु विलासिता कर धकाः २% घटे जुइबलय् करिब ६% घटेजुइ । अले सरल, सुलभ रुपं व्यवसाय यायेत कच्चा पदार्थ दयेमाल । थुलि जुल कि व्यवसाय यायेत सहज वातावरण निर्माण जुइ ।
सरकारं गुगुरुपं समस्या जुयाच्वंगु लुँवहःया क्षेत्रय् आपूर्तिया समस्या, कालिगढया समस्या, तालिमया निंतिं माःगु इन्फोर्मेसन, मेनपावर, CTVT मान्यता ला ब्यूगु दु तर कार्यान्वयनय् मवयाच्वंगु अवस्था दु, थज्याःगु हरेक समस्याया समाधान यानाः वंसा थुगु ज्याय् नं भविष्य यक्व दु । निर्यात नं याये फयावनी । थन निर्यात यायेत छुं कार्यविधि मदु । झीसं निर्यात याये चाहेजूसां सुनचाँदी मार्फत् मखु हस्तकला मार्फत् भचाभचा जुयाच्वंगु खनेदु । उकिं थज्याःगु समस्याया व्यवस्थापन यानाः बांलाःगु कार्यनीति, योजना दय्काः न्ह्यांवनेमाःगु खनेदु । थुकियात महासंघं पहल नं यानाच्वनागु दु । आः थ्व प्रतिनिधिसभाया चुनावलिपा न्हूगु सरकार गठन जुइधुंकाः जिपिं भचा सशक्त रुपं हे सरकारयात घचघचे यानाः न्हूगु नीति नियम हयेगुलिइ पहल यायेत कुतः यानाच्वनागु दु ।

नेवाःतय्गु मौलिक संस्कृति, संस्कारनापं स्वापू दुगु लुँवहया ज्याय् थौंकन्हे नेवाःत तापानाः वनाच्वंगुया कारण छु खः व थुकियात पनेत संघं गज्याःगु भूमिका म्हिताच्वंगु दु ?
थौंकन्हे नेवाःतय् मस्त अप्वः धइथें +2 सिधलकि हे विदेश वनेगु सुरु जुयाच्वंगु दु, गुकियात पनेत तसकं थाकु । छाय्धाःसा देसय् अवसरत तसकं कम जुल । थुखे नं लुँवहया ख्यलय् नीति नियम तसकं कडा । नेपाः ग्रे लिष्टय् लायेधुंकाः सम्पति शुद्धिकरण, OMA य् दर्ता जुइमाःगु, राजश्व विभागय् थीथी विवरणत बुझेयायेमाःगु, अनुगमन वयाच्वनीगु मस्तय्सं पसलय् च्वँच्वं खनीबलय् भचा निराशापन वयाच्वंगु खनेदु । मेगु झीथाय् निर्देशिका धकाः कार्यविधि छगू हे मदु । विदेशय् थुकिया प्रष्ट कार्यविधि निर्देशिका दु । झीथाय् दय्केगु धाःगु नं आःतक दय्केमफुनि । अय्सां थीथी इलय् तालिम संचालन यानाः अवेरनेस बियाः थीथी नेतृत्व विकास तालिम, उद्घोषण तालिम आदि बियाः थन च्वनेत प्रेरणा बियाच्वनागु दु । तर न्याम्हेसित तालिम ब्यूसा स्वम्ह पिहां वनी, अले निम्ह थन च्वनीगु अवस्था दु । खला थ्व नं उपलब्धी ला खः तर गुलि जुइमाःगु उलि जुइफयाच्वंगु मदु । अय्नं गुलिंगुलिं न्हूगु पुस्ताया मस्तय्सं ला बांलाक हे मोडिफाइ यानाः 3D डिजाइन पिकयाः अनलाइनय् तयाः बांलाक व्यवसाय यानाच्वंगु नं दु । जिमिसं स्वयेबलय् हे थुलितक यायेज्यूला धइथें च्वंक ज्या यानाच्वंगु दु । बच्छिं मयाक पिने हे वनाच्वंसां थन च्वंपिन्सं नं बांलाक हे ज्या न्ह्याकाच्वंगु खनेदु । थ्व नं छगू बांलाःगु सकारात्मक पक्ष खः ।

ललितपुर सुनचाँदी व्यवसायी संघ व लुम्बिनी बौद्ध विश्व विद्यालयया मंकाः ग्वसालय् लुम्बिनीइ जूगु दीप प्रज्वलनया बारे छुं खँ धयादी ला ?
जि ललितपुर सुनचाँदी व्यवसायी संघया पुलांम्ह नायःया ल्याखं थ्व ज्याझ्वः विश्व शान्तिया लागि च्वछायेबहःगु ज्याझ्वः खः । २५६२५ सुनचाँदी व्यवसायीपिं दुगु ल्याखं २५००० दीप प्रज्वलन जूगु खः । समस्त व्यवसायीपिनिगु सुख शान्ति व समृद्धीया कामना यानाः थुगु ज्याझ्वः जूगु खः । ज्याझ्वः तसकं न्ह्याइपुसेच्वंगु वातावरणय् सम्पन्न जुल । भगवान गौतम बुद्ध जन्म जूगु लुम्बिनीइ जूगु दीप प्रज्वलनं मन हे याउँसे च्वंगु अनुभूति सकसितं जूगु खः ।