जेनजी आन्दोलनया लिच्वःकथं फागुन २१ गते प्रतिनिधिसभाया निर्वाचन जुइत्यंगु दु । थुकियात छिसं गुकथं कयादी ?
थ्व छगू अप्रत्यासित व असाधारण निर्वाचन खः । तर देशयात राजनैतिक संकटं पार यायेत थ्व छगू अतिकं महत्वपूर्ण निर्वाचन नं खः ।
नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी व जनता समाजवादी पार्टीया छगू पुचःया दथुइ एकता जुइधुंकाःया छुं अनुभव कनादी ला ?
नेपाली जनताया ताःहाकःगु संघर्ष व बलिदानं प्राप्त जूगु गणतन्त्र, संघीयता, समावेशिता व धर्म निरपेक्षता थें जाःगु अतिकं गहन अधिकारय् छुं ईनिसें अत्यधिक हःताः जुयाच्वंगु दु । थ्व अधिकारया रक्षा व संवद्धर्नया निंतिं अग्रगामी राजनैतिक शक्ति व चिचिधंगु पार्टिइ विभाजित जुयाःमच्वंसे छधीछपाँय् जुयाः शक्ति निर्माण यायेमाःगु आवश्यकता महसुस जुयाः नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी व जनता समाजवादी पार्टीया एकीकरण पक्षधर पुचःयादथुइ पार्टी एकीकरण जूगु खः । तुलनात्मकरुपं चीधंगु पार्टी जनता समाजवादी पार्टीपाखें एकीकरणय् दुथ्यानाम्ह जितः मनंतुनाथें शक्ति निर्माणया ज्याय् सकारात्मक लिच्वः लाःगु अनुभव जुयाच्वंगु दु ।
आः जुइत्यंगु प्रतिनिधि सभाया चुनावय् नेकपापाखें छिसं समानुपातिकय् उम्मेदवारी बियादीगु दु, चुनावया तयारी गुकथं न्ह्यानाच्वंगु दु ?
चुनावय् मतदाताया मन त्याकाः मत कायेगु खः । मतदातायात पार्टी व थःगुबारे खँ थुइकेगु चुनाव तयारीया मूज्या खः । थ्वहे ज्याय् जि लगेजुयाच्वनागु दु । मतदातात नापलानाच्वनागु दु । प्रचार सामाग्रीत इनाच्वनागु दु । मेमेगु प्रशासनिक व सांगठनिक ज्या पार्टीपाखें जुयाच्वंगु दु । समग्रय् चुनाव तयारीया ज्या तीव्रगतिं न्ह्यानाच्वंगु दु ।
छि छम्ह नेवाः न्ह्यलुवाः, साहित्यकार, छगू पार्टीया उम्मेदवार जुयाः राजनीति यायेत छाय् न्ह्यचिलादियागु ?
खः, नेपालभाषा, साहित्य व नेवाः जातीय अधिकारया लागि जिं ज्या यानाःवयाच्वनागु बागू शताब्दीं मयायेधुंकल । बि. सं. २०२२ सालय् नेपालभाषाया समाचारयात रेडियो नेपालं लिकयाब्युसेंलि न्ह्याःगु साहित्यिक आन्दोलनंनिसें नेपालभाषा मंकाः खलकं न्ह्याकूगु नेपाल सम्वतया आन्दोलन, येँ महानगरपालिकाय् नेपालभाषा छ्यलेमब्यूगुया विरुद्ध जूगु नेपालभाषा संघर्ष समितिया आन्दोलन, नेवाः स्वायत्त राज्य प्राप्तिया लागि जूगु आन्दोलन आदि थीथी आन्दोलनय् अग्रपंक्तिइ च्वनाः थौंतक निरन्तर ज्या यानाःवयाच्वनागु दु । तर थथे नेवाः आन्दोलनय् जुयाच्वनाबलय् छता खँ छु बांलाक वाःचाः धाःसा राजनीति सुथां मलायेकं छुं नं जुइमखु । उकिं न्हापांनिसें हे राजनीतिक ख्यलय् नं रुचि दु, छुं हदतक संलग्नता व क्रियाशीलता नं दु । नेपालय् आर्थिक, सामाजिक, जातीय व थीथी कथंया विभेदत दु । उकी वर्गीय मुक्ति व जातीय मुक्ति निगुलिं आवश्यक दु । थुकिया लागि योगदान बीत जि चुनावय् दनागु खः ।
चुनावय् छिकपिनिगु मुख्य एजेण्डा छु छु खः ?
जिमिगु मुख्य एजेण्डा धइगु गणतन्त्र, संघीयता, समावेशिता व धर्म निरपेक्षताया रक्षा व संवद्र्धन यायां भ्रष्टाचार निवारण व सुशासनया लागि शासकीय स्वरुप, निर्वाचन प्रणाली आदि संविधानया थीथी प्रावधानय् अग्रगामी सुधार यायेगु खः । नापं समाजवादउन्मुख बल्लाःगु अर्थतन्त्र निर्माण यानाः जनताया रोजगारी व आय थकयाः गरिबीया स्तर क्वकायेगु मेगु मुख्य एजेण्डा खः । न्यादँया दुने आर्थिक वृद्धिदर १० प्रतिशत थ्यंकाः आःया २०/२५ प्रतिशत गरिबीयात १० प्रतिशतय् क्वकायेगु जिमिगु लक्ष खः । थ्व लक्ष भतिचा महत्वाकांक्षी खनेदुसां सक्षम सरकारं याये हे मफइगु खँ मखु । थौं शिथिल जुयाच्वंगु अर्थतन्त्र पुनरुत्थान यायेत थुलि आँट मयाःसे नं मगाः । मेमेगु नं महत्वपूर्ण एजेण्डात दु । फुक्कं सीकेया लागि प्रतिवद्धता पत्र स्वयादीत इनाप याये । सारय् धायेगु खःसा पहिचान सहितया विकास व सुशासन जिमिगु मुख्य एजेण्डा खः ।
छिकपिनिगु एजेण्डा व्यावहारिक रूपं लागु जुइ धइगु आधार गुकथं बियादी ?
झीगु देय् श्रोतसम्पन्न देय् खः । उकियात इमान्दारीताकासाथ व्यवस्थित यायेगु जक चुनौती खः । उकिं न्हूगु सोचसहित आर्थिक सुधारया न्हूगु चरणय् वनेगु ग्वसाः जिमिसं ग्वयागु दु । निजी सहकारी व सार्वजनिक क्षेत्रयानापं सामुदायिक क्षेत्रयात नं अर्थतन्त्रया प्यंगःगु खम्बाकथं विकास यायेगु तातुनागु दु । कृषि, पर्यटन, उर्जायात प्राथमिकताय् तयाः आर्थिक ज्याखँ तीव्रगतिं न्ह्याकाः आर्थिक वृद्धि व रोजगारीया अवसर अप्वय्केगु ज्या जुइ । खाद्यान्न व मेमेगु रणनीतिय वस्तु व सेवाय् आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र निर्माण यायेगु जुइ । थुकियानापं बाँझो जग्गा व मेमेगु प्राकृतिक श्रोतयात छ्यलाः विदेशं लिहां वइपिं श्रमिकतय्त विशेष व्यवस्था यानाः रोजगारीया ज्याखँ अवसर सिर्जना यायेगु जुइ । थ्व फुक्कंया लागि देशय् राजनैतिक स्थीरता व शान्ति स्थापना यायेगु कुतः जुइ ।
न्हूगु दल व युवा उम्मेदवारपाखें छितः गुलितक चुनौति खंकादिया ?
न्हूगु दल वा युवा उम्मेदवारपाखें चुनौती मदुगु मखु दु । तर शासन व्यवस्था बांलाकेगु धइगु न्हू पुलांगु वा युवा प्रौढया खँ मखु । देश सकसिगुं खः । देशया विकास न्हू पुलां, युवा, प्रौढ सकलें मिलेजुयाः यायेगु खः । मतदातातय्सं थ्व खँ मथूगु खइमखु । उकिं चुनौती दुसां उकियात जिं उलि गम्भीरकथं मकया ।
यल जिल्लाय् निर्णायक भोट नेवाःतय्गु धाइ उकिं गैर नेवाः उम्मेदवारपिन्सं नं नेवाःतय्त थःगु पक्षय् हयेगु निंतिं नेवाः पहः वयेक नेवाः गतिविधि न्ह्याकाच्वंगु दु । छि नेवाः जूगु नातां थुकियात गुकथं कयादी ?
क्वःया म्हय्् म्हय्खापा छुनाः क्वः म्हय्खा जुइमखु । कृष्ण देगः व बौद्ध बाहाः हे मस्यूम्हं छन्हु नेवाः वसः पुनां छु जुइ ? नेवाःतय्गु समस्या नेवाः उम्मेदवारं हे अप्वः सी, थुइ । थ्व खँ मतदातातय्सं नं वाःमचाइमखु ।
थुगुसी विशेषतः स्वनिगलय् मुख्य दलतय्सं तसकं म्हो जक नेवाः उम्मेदवारत ल्यःगु दु, थुकी छिगु बिचाः छु दु ?
जिमिगु पार्टीं तःम्ह नेवाः उम्मेदवार थंगु दु । यल जिल्लाया स्वंगू क्षेत्रय् प्रत्यक्ष उम्मेदवार स्वम्हं नेवाः खः । अले जि स्वयं समानुपातिक उम्मेदवार दु । उम्मेदवार थनेगु हे जक तःधंगु खँ मखु, इमित त्याकेगु मूखँ खः ।
नेवाःतय्गु भाषा, संस्कृति, सम्पदा व राजनीतिक अधिकारया निंतिं छिसं छु प्रतिवद्धता प्वंकादी ?
न्हाचः न्ह्यः धायेधुन जि नेवाःतय्गु भाषा, संस्कृति, सम्पदा व राजनैतिक अधिकारया निंतिं बासःदँ स्वयां न्ह्यःनिसें सः थ्वय्काःवयाच्वनाम्ह खः । थुकिया निरन्तरता हे जिगु प्रतिवद्धता खः ।
दकलय् लिपा छितः हे भोट बियाः त्याकेमाःगुया कारण छु धयादी ?
जि उच्च शिक्षाप्राप्त व नेपाल राष्ट्र बैंकया डेपुटी गभर्नर, राष्ट्रिय योजना आयोगया दुजः, नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठान (नेपाल सरकारया थिंक टैंक) या दुजः नापं थीथी संस्थाय् च्वनाः नीति निर्माण व कार्यान्वयनया अनुभव दुम्ह व्यक्ति खः । प्रतिनिधि सभाया ज्या नं थज्याःगु हे खः । उकिं जितः मत बियादिल धाःसा ल्वःम्ह मनू ल्वःगु थासय् थ्यनाः देय्या लागि महत्वपूर्ण योगदान बीखनी । उकिं जितः तारा चिंलय् मत बियादीत दुनुगलंनिसें इनाप याना ।
•
